Tiến sĩ Gary Chapman

(Mời bạn bắt đầu cuốn sách Sự Giận Dữ tại đây)

Kính thưa quý thính giả,

Tuần qua chúng ta đã kết thúc chương thứ 11 của quyển sách “Sự Giận Dữ - Xử Lý Một Cảm Xúc Mạnh Mẽ Bằng Một Cách Thức Lành Mạnh" của Tiến sĩ Gary Chapman và bắt đầu chương thứ 12, nói về cơn giận của chúng ta đối với chính bản thân mình.

Chỉ trong vòng vài phút sau khi quyết định sửa chữa các bậc thang bước lên cái sân gỗ sau nhà, Seth cầm búa đóng vào ngón tay cái của mình và anh giận dữ với chính mình vì cơn đau dữ dội của thể xác. Anh cứ thầm mắng mỏ mình bằng những câu đại loại như: "Thật là ngốc quá! Tại sao mình lại giữ các ngón tay trên cây đinh đó? Lẽ ra mình đã phải thuê một người thợ mộc để làm việc này. Mình biết mình không giỏi về chuyện này mà."

Seth tin rằng cơn đau trong ngón tay cái của mình, lúc này đang chạy lên cánh tay anh và làm cho anh choáng váng, là bởi vì hành vi bất cẩn của riêng anh. Cơn giận của anh gia tăng khi anh kết luận rằng anh đã có một quyết định sai trật khi anh chọn tự mình sửa chữa các bậc thang. Mình đã bất cẩn. Mình đã dại dột. Mình đã sai lầm.

Còn Carmen thì sao? Carmen đang đối phó với một công việc mới đòi hỏi phải đi lại nhiều. Thế mà Rose, bạn của cô lại liên tục gọi vào điện thoại di động của cô nhiều lần và để lại các tin nhắn đề nghị họ gặp nhau. Carmen cứ suy nghĩ cô sẽ từ từ trả lời các cuộc gọi của Rose. Cô càng trì hoãn lâu hơn thì càng cảm thấy có lỗi hơn bởi vì cô biết Rose đang rối rắm với các công việc và đang có những mối bận tâm. Sau vài tuần Rose không gọi nữa. Carmen tức giận bản thân mình (Mình thật là một người bạn xấu, cô nghĩ). Cô muốn liên lạc lại với Rose nhưng không biết chắc phải làm sao.

Thỉnh thoảng, hầu hết mọi người đều cảm thấy giận dữ đối với bản thân mình. Thường thì đó là vì chúng ta cho rằng chúng ta đã làm một điều gì đó sai: Chúng ta đã hành động bất cẩn, dại dột, hoặc thiếu trách nhiệm. Trong lúc đang tức giận này, những suy nghĩ của chúng ta đều lên án bản thân mình. Như với Carmen, sự tức giận đôi lúc được kèm theo bởi mặc cảm tội lỗi và sự hổ thẹn.

Như chúng ta đã lưu ý suốt sách này, sự giận dữ là một phản ứng thuộc về cảm xúc và thể chất của sự không hài lòng hay điều bực tức dữ dội khi chúng ta bắt gặp một ai đó hay một điều gì đó mà chúng ta cho là sai trật, không công bằng, hoặc không phải lẽ. Khi chúng ta trải nghiệm sự giận dữ đối với bản thân mình, đó là vì chúng ta cho rằng mình là người có lỗi về việc làm sai trái, về một điều gì đó không tử tế, một hành động bất công, hay hành vi bất cẩn, như trong trường hợp của Seth chẳng hạn.

“TÔI BIẾT MÌNH CÓ THỂ LÀM TỐT HƠN THẾ”

Kính thưa quý thính giả,

Thông thường, việc không đạt tới những mong đợi của riêng mình có thể khuấy động cơn giận tập trung vào chính mình. Jonathan là một ủy viên ban quản trị kinh doanh trẻ tuổi, một nhân viên tích cực, và một ngôi sao đang lên trong công ty. Nhưng vào tối Thứ Ba, Kim, vợ anh, bắt gặp anh đang nhăn nhó trong sự lên án bản thân mình. “Anh không thể tin được anh đã bỏ sót một trong những yếu tố quan trọng nhất trong bản báo cáo của mình. Khi đồng nghiệp của anh đề cập đến nó, mọi việc thật rõ ràng. Anh không thể nào tin mình đã bỏ sót nó. Điều này khiến cho anh trông thật ngu ngốc, và ai mà tưởng được là ông Phó Chủ tịch lại có mặt ở đó. Ông ta không bao giờ đến những buổi họp như vậy. Anh thật không thể tin được điều này.”

Còn trường hợp của Jenna thì sao? Jenna thường về nhà từ buổi diễn tập của ban hợp xướng trong một tâm trạng tích cực, thích thú. Thế nhưng đêm nay Mac nhận thấy rằng cô yên lặng và khép kín. “Ban hợp xướng tập dượt thế nào rồi?” anh hỏi.

“Thật tồi tệ,” cô nói. “Em không biết tại sao em lại thử giọng cho phần đơn ca đó. Lẽ ra em không bao giờ nên thử giọng. Giọng em nghe khiếp quá. Em biết mình có thể làm tốt hơn thế. Em không biết điều gì đã xảy ra. Giọng em cứ the thé lên, nghe như một con cú mèo vậy.”

Jonathan và Jenna tức giận bản thân mình bởi vì họ không sống theo điều họ biết họ có khả năng làm. Họ lý luận rằng không làm hết sức mình là điều không thể tha thứ được. Vì thế, họ tức giận bản thân mình vì hành vi tồi tệ của họ.

Hầu hết chúng ta đôi lúc hành động bất cẩn hoặc dại dột. Khi những hành động này đưa đến những hậu quả có hại, chúng ta có khuynh hướng nổi giận với chính mình vì đã dại dột hoặc bất cẩn như trường hợp của Bruce. Bruce đang lái xe suốt một quãng đường dài của xa lộ liên bang trong chiếc xe hơi mới thuê của mình. Anh đang cố gắng tìm các nút để bật đầu đĩa nghe nhạc khi anh đâm sầm vào phía sau của một xe tải nhỏ không mui. Anh ta giận dữ với chính mình. Mình không thể nào tin được mình đã làm như thế! Mình luôn lên lớp Andy là đừng bao giờ đụng tới máy phát thanh khi cậu ấy đang lái xe. Hãy giữ chặt mắt trên đường chạy. Mình đã bảo cậu ta hàng trăm lần, và giờ đây mình lại làm điều ngu ngốc như thế này!

Kính thưa quý thính giả,

Có lẽ lãnh vực làm chúng ta tức giận bản thân mình nhiều nhất là khi chúng ta vi phạm những nguyên tắc mà chính mình tuân giữ nghiêm nhặt. Người chồng Cơ Đốc không chung thủy về mặt tình dục đối với vợ mình có thể cố gắng đổ lỗi cho cô về những hành động thiếu suy xét của mình nhưng sau đó có thể trải nghiệm cơn giận dữ dội bên trong vì đã cho phép bản thân mình rơi vào tình trạng phóng đãng.

Stacy, một Cơ Đốc nhân tận tâm, nói dối về việc đã hoàn tất một công tác tại nơi làm việc. Đó không phải là một đề án chính yếu, nhưng cô đã từng lần lữa chậm trễ thực hiện nó, và khi bà chủ của cô hỏi là cô đã hoàn thành công việc chưa, cô bảo bà ta rằng cô đã làm xong, không muốn bị rắc rối và tính toán là cô có thể làm xong công tác này và không ai sẽ là người khôn ngoan hơn cô. Nhưng không biết làm sao mà bà chủ của cô khám phá ra và gọi cô để hỏi về việc này. Khi lái xe về nhà sau giờ làm việc, Stacy nghiền ngẫm về tình huống đã xảy ra: Tại sao mình lại làm điều đó? Thậm chí mình đã không cần phải nói dối mà.

Giận dữ với bản thân mình về sự thất bại trong lãnh vực đạo đức hay hành vi cư xử tồi tệ thường được đi kèm với những cảm giác tội lỗi. Sự giận dữ và mặc cảm tội lỗi cần phải dẫn đến sự ăn năn và sự tha thứ đem lại sự tươi mới, là điều chúng ta sẽ bàn sau này. Tuy nhiên, đôi lúc chúng ta đắm mình trong mặc cảm phạm tội của mình và giữ chặt cơn giận đó trong lòng.

“ĐỜI SỐNG MÌNH THẬT VÔ DỤNG” VÀ NHỮNG PHẢN ỨNG KHÔNG LÀNH MẠNH KHÁC

Cho dù nguồn gốc của sự giận dữ chúng ta cảm thấy đối với bản thân mình là gì đi nữa, chúng ta phải học biết xử lý cơn giận đó một cách xây dựng. Sự bộc phát và sự đè nén, là điều chúng ta đã xem xét trước đây, là những sức mạnh tiêu cực chúng ta có thể tự mình khơi dậy. Chúng ta có thể bộc phát qua việc lớn tiếng nhiếc móc chính mình trong nơi riêng tư hoặc với những người khác: “Mình không thể nào tin được mình có thể ngu ngốc như thế. Mình không bao giờ làm được bất cứ điều gì đúng đắn cả. Làm sao mình lại làm điều này? Mình thật hổ thẹn về bản thân mình. Mình nghĩ mình không bao giờ có thể gặp gỡ bất cứ ai nữa. Mong sao mình có thể chết đi mà thôi.”

Những tràng đả kích như thế có thể nới rộng ra đến những hành động bạo lực-nắm bứt tóc mình, tự cào cấu mình, tự đập đầu mình vào tường hay sàn nhà, tự dùng những dụng cụ sắc bén để cắt vào thân thể mình, thậm chí những nỗ lực để tự vẫn.

Mặt khác, chúng ta “đè nén” khi chúng ta công kích chính mình về mặt tinh thần và trong im lặng. Nhìn bên ngoài chúng ta có thể tỏ ra điềm tĩnh, nhưng bên trong chúng ta đang tức giận cùng bản thân mình. Mình đáng phải bị đau khổ; hãy nhìn xem mình đã làm gì. Mình thật ngu ngốc. Mình không biết tại sao có người lại sẽ tin tưởng mình lần nữa. Mình đã làm điều mà mình biết là sai trật. Mình không đáng được tha thứ.

Đôi khi những ý nghĩ mang tính lên án cao độ. Đời sống mình thật vô dụng. Mình không đáng được hạnh phúc. Mình không có lý do gì để tiếp tục sống. Đó là những cảm xúc cứ ám ảnh trong tâm trí của những người đè nén cơn giận trong lòng mình. Sự tự lên án trong lòng như thế thường có một tác hại trên thân thể và đem đến những vấn đề về thể chất thường liên kết với những hệ thống tiêu hóa và thần kinh của thân thể.

Rõ ràng, sự bộc phát lẫn sự đè nén đều không phải là phản ứng lành mạnh trước cơn giận tập trung vào bản thân mình-vì vậy làm thế nào chúng ta có thể xử lý cơn giận này một cách xây dựng?

Kính thưa quý thính giả,

Phát Thanh Hy vọng xin tạm ngưng phần đọc sách hôm nay tại đây. Tuần sau chúng ta sẽ cùng nhau khám phá câu trả lời cho câu hỏi vừa nêu trên. Phát Thanh Hy Vọng xin kính chúc quý thính giả một tuần thật nhiều niềm vui và bình an bên gia đình cùng bạn bè.

Tìm Kiếm
Chương Trình Mới