Mục sư Tiến sĩ Ngô Minh Quang

Ca dao nước ta có câu:

Khôn ngoan đối đáp người ngoài,
Gà cùng một mẹ chớ hoài đá nhau.

Khôn ngoan là khéo léo trong việc cư xử với mọi người. Khôn ngoan phân biệt đâu là điều hay, lẽ phải, đâu đúng, đâu sai, đâu chính, đâu tà, sắc sảo trong sự xét đoán, áp dụng những sự hiểu biết vào thực tế. Còn thông mình là nhận thức một cách sáng suốt, bén nhạy trong sự giải quyết những nan đề, sáng suốt trong sự học tập và thu nhận kiến thức. Thông minh là khả năng của con người dùng nguồn tài nguyên của kiến thức mình có được để giải quyết nan đề hay hoạch định chương trình có hiệu quả. Người thông minh không bi quan mà tận dụng khả năng và sức lực mình để thực hiện và đạt được mục tiêu mình đặt ra.

Trong tiếng Hy Lạp ‘thông minh’ có nghĩa là ‘kỹ năng’ còn khôn ngoan có nghĩa là ‘thấy’. Khôn ngoan có chiều sâu hơn thông minh vì thông minh chỉ dừng lại ở lý trí còn khôn ngoan đến từ sự nhận thức của linh hồn. Khả năng của khôn ngoan sâu sắc hơn thông minh. Khả năng của khôn ngoan là phán đoán dựa trên ý thức đạo đức mà Đấng Tạo Hóa ban tặng con người vì người khôn ngoan là người thấy trước hậu quả việc mình làm để có được những quyết định sáng suốt và đứng đắn. Nhà thơ Trần Tế Xương đã họa lên bài thơ mô tả điều nầy:

Thế sự đua nhau nói dại khôn
Biết ai là dại, biết ai khôn
Khôn nghề cờ bạc là khôn dại
Dại chốn văn chương, ấy dại khôn

Người Trung Hoa có câu chuyện Tôn Tẩn và Bàng Quyên. Sư phụ của Tôn Tẩn và Bàng Quyên tên là Quỷ Cốc. Một ngày kia muốn thử tài hai học trò ruột của mình, nên ông gọi hai người lại, nói: "Nầy hai trò, ta đang ngồi trong sơn động, hai trò hãy thuyết phục ta để ta phải rời khỏi sơn động nầy"

Bàng Quyên vội vàng lên tiếng: "Bạch tôn sư, ngoài cửa động có rồng chầu phượng múa rất đẹp!"
Quỷ Cốc lắc đầu: "Ngày hôm nay hung nhật, làm gì có điều đó?"
Sau thời gian suy nghĩ Bàng Quyên vào động gặp thầy bẩm: "Bạch tôn sư! Có Bạch Hạc Đồng Tử đến mời thầy đi đánh cờ."
Quỷ Cốc cũng lắc đầu: "Ngày hôm qua đã chơi cờ với họ rồi!"
Bàng Quyên trân tráo: "Nếu thầy không ra thì con nổi lửa đốt động!"
Quỷ Cốc mỉm cười lên tiếng: "Bàng Quyên ơi! Trò thua rồi."

Đến lượt Tôn Tẩn, người thành kính thưa: "Thưa tôn sư, đệ tử biết khả năng hạn hẹp của mình, không có cách nào để có thể đem thầy ra khỏi sơn động! Nhưng nếu tôn sư ở bên ngoài động, đệ tử sẽ có cách thuyết phục thầy vào trong được."

Quỷ Cốc lấy làm lạ trước lời đề nghị của Tôn Tẩn, ông liền truyền lệnh, bảo mang ghế ra ngoài ngồi, cốt để xem Tôn Tẩn có kế sách hay như thế nào, nhưng khi Tôn Sư ngồi lên ghế, Tôn Tẩn vội quỳ xuống nói: "Thưa thầy đệ tử đã đem thầy ra khỏi sơn động rồi!" Quỷ Cốc vô cùng khâm phục sự khôn ngoan của Tôn Tẩn.

Thưa quý vị, Cả hai học trò xuất sắc của Quỷ Cốc Tiên Sinh, Tôn Tẩn tuy không thông minh hơn Bàng Quyên nhưng lại khôn ngoan hơn Bàng Quyên. Tôn Tẩn dầu bị Bàng Quyên hãm hại trở thành phế nhân, nhưng sau đó Tôn Tẩn đã trở thành một danh tướng và quân sư tài ba lỗi lạc. Còn Bàng Quyên dầu có đầu óc tính toán, phát xuất từ lòng dạ thâm hiểm đã phải nhận sự thảm bại nhục nhã trước thế trận của Tôn Tẩn. Trước khi tự lấy gương đâm vào cổ để kết liễu mạng sống mình, Bàng Quyên than lên rằng: "Thế là ta đã làm cho thằng ấy nổi danh rồi!"

Thưa quý vị, nếu ta chỉ có thông mình mà thiếu khôn ngoan thì sẽ chuốc lại thất bại. Cho nên khôn ngoan là điều rất cần thiết, nếu ta có được cả hai vừa khôn ngoan vừa thông mình thì không có gì quý cho bằng! Khôn ngoan cũng chính là sự hiểu biết rộng rãi, biết đối xử tử tế với mọi người.

Lời Chúa trong Thánh Kinh dạy: "Hãy giữ cho khéo về sự ăn ở của anh em, chớ xử mình như người dại dột, nhưng như người khôn ngoan." (Ê-phê-sô 5:15)

Theo Khánh Hằng trong trang mạng Trí Thức Trẻ, người khôn ngoan là người có khả năng thành công hơn bởi vì khôn ngoan giúp ta bình tĩnh trong mọi khủng hoảng. Người khôn ngoan là người chín chắn, có cái nhìn bao quát, biết khoan dung trong những tình huống bất an mà vẫn suy nghĩ tích cực, ngay cả lúc đối đầu với vấn đề khó khăn nhất ta vẫn có giải pháp!

Sau đây là 10 đặc điểm của người khôn ngoan:

  1. Nghĩ trước khi nói. Đây là nguyên tắc quan trọng nhất để đạt được kỹ năng nào đó là “Một khi đã nói ra, ta sẽ không bao giờ lấy lại được”.
  2. Khi cơ hội đến hãy nắm bắt ngay, đừng bao trì hoãn: Bởi gì nếu cứ chờ đợi một thời điểm hoàn hảo đến thì chúng ta sẽ mãi chẳng làm được gì.
  3. Cân bằng lợi ích cá nhân với lợi ích tập thể: Xung quanh ta có thể có những người ích kỷ, có những người vô tâm chẳng nghĩ đến ai, nhưng cá nhân ta không được sống cho mình, mà lúc nào cũng phải quan tâm và góp phần vào sự lợi ích của tập thể. Vì một tập thể vững mạnh là do các cá nhân vững mạnh và ngược lại.
  4. Đặt giả thuyết cho mọi thứ trước khi đưa ra kết luận: Ta luôn dành thời gian để bình tâm, đặt ra các giả thuyết và hệ quả rồi mới đưa ra kết luận sao cho hợp lý.
  5. Không mù quáng chạy theo đám đông: Có nhiều người giống như bầy cừu, luôn có khuynh hướng chạy theo số đông. Thế nhưng, để trở thành một người khôn ngoan, chúng ta hãy lùi lại khỏi đám đông và quan sát. Hãy tự hỏi tại sao người ta lại làm việc này trong khi bản thân họ có thực sự muốn làm điều đó không? Nếu câu trả lời là không, chúng ta biết mình phải làm gì rồi đấy.
  6. Tự kiểm soát cảm xúc: Người khôn ngoan biết mình phải kiểm soát được suy nghĩ, cảm xúc và hành động của mình. Hầu hết chúng ta đều dễ dàng bị gây ảnh hưởng xấu bởi người khác khi họ biết rõ tâm trạng của mình, kết quả là sự phiền não đó ngấm vào trong cuộc sống khiến chúng ta cảm thấy đau khổ. Nếu một người có ý định khiêu khích, khiến cho ta tức giận tức là họ đã thắng rồi! Vì vậy, đừng để những điều tiêu cực của người khác làm ảnh hưởng đến tâm trạng của mình.
  7. Hành động có mục đích: Bốc đồng luôn là lý do khiến chúng ta nuối tiếc. Việc làm theo cảm xúc tự nhiên không phải lúc nào cũng xấu, nhưng trong một số trường hợp, nó có thể gây ra những hậu quả không lường trước được. Người khôn ngoan là người biết kết hợp logic và trực giác của họ để đưa ra quyết định tốt nhất.
  8. Chấp nhận người khác cho dù họ là ai: Hầu hết mọi người đều cố gắng thay đổi người khác mà không nhận ra rằng đó là điều không thể thực hiện được. Nếu ta không hợp tánh với ai đó, thì có thể bớt dành thời gian gần gũi với người đó, hoặc tự thay đổi chính mình để có thể chơi thân với người đó. Việc chấp nhận một người dù họ là ai đi chăng nữa cũng là một cách tôn trọng đối phương.
  9. Đừng nhìn bề ngoài của một người: Miếng bìa có thể khá đẹp nhưng nội dung bên cuốn sách bên trong thì chưa chắc. Tâm hồn bên trong chưa chắc đã giống với hình thức bên ngoài. Người khôn ngoan không bị mù quáng bởi vẻ ngoài xinh đẹp quyến rũ của một ai đó, người cần thời gian để tìm hiểu nội tâm của người ấy. Đây là điều mà không phải ai cũng làm được.
  10. Không bao giờ đánh giá người khác: Người khôn ngoan không bao giờ đánh giá người khác, ngược lại, người học cách đồng cảm. Đồng cảm tức là đặt mình vào vị trí của người khác và nhìn nhận trên quan điểm của họ để có cái nhìn bao quát và toàn diện hơn. Điều đó không có nghĩa là bạn đồng ý với họ. Điều đó có nghĩa là chúng ta cần phải hiểu “nhận thức là thực tế”. Tất cả những gì chúng ta cần làm là kiểm soát tâm trí và cảm xúc. Nói lúc nào cũng dễ hơn là làm, nhưng việc thực hành nhất định sẽ giúp chúng trở nên khôn ngoan hơn.

Ngôn ngoan và thông minh cả hai đều quan trọng và cần thiết bởi vì cả hai cũng đều đến từ sự ban cho của Đấng Tạo Hóa. Thánh Kinh dạy: "Ví bằng trong anh em có kẻ kém khôn ngoan, hãy cầu xin Đức Chúa Trời, là Đấng ban cho mọi người cách rộng rãi, không trách móc ai, thì kẻ ấy sẽ được ban cho." (Gia-cơ 1:5) Đức Chúa Trời ban cho sự khôn ngoan cách rộng rãi những ai tha thiết cầu xin Ngài. Nếu quý vị cảm thấy mình thiếu sự khôn ngoan, xin đừng ngần ngại mà hãy đến với Đức Chúa Trời, Ngài sẽ lắng nghe lời cầu nguyện của quý vị và trả lời cầu xin của quý vị.

Sự khôn ngoan ở đây có nghĩa là sự thông hiểu đường lối của Chúa, biết cách nào để giải quyết những khó khăn trong cuộc sống. Chẳng hạn như ta phải là biết cách nào tiếp xúc với người khó tính! Nếu ta thiếu sự khôn ngoan trong việc giải quyết vấn đề khó khăn ta phải đối diện, ta cần đến với Đức Chúa Trời trong sự cầu nguyện, trình dâng sự khó khăn nầy cho Ngài. Xin Chúa cho ta hiểu rõ được vấn đề và ban cho ta sự khôn ngoan để ta biết cách ứng xử, hành động để hành động ấy hợp với sự hiểu biết mình. Nhiều người có sự hiểu biết, nhưng lại thiếu khôn ngoan trong hành động. Sự khôn ngoan là biết cách nào hành động phải lẽ trong hoàn cảnh khó khăn, khi đối diện với khó khăn. Hàng ngày chúng ta thường phải đối diện với những việc này, chúng ta cần có được khôn ngoan từ Đức Chúa Trời.

Lời Chúa cũng dạy rằng: "Khi anh em cầu xin, phải tin chắc Chúa nhậm lời, đừng hoài nghi. Vì tâm trạng kẻ hoài nghi giống như sóng biển bị gió dập dồi, phân vân, bất nhất, không quyết định được điều gì. Người như thế đừng mong Chúa ban gì cho mình." (Gia-cơ 1:6-8)

Tại sao người ta không tin Đức Chúa Trời? Phải chăng họ đang lo lắng là các vấn đề khó khăn của họ, họ không biết Đức Chúa Trời sẽ giải quyết cho họ không? Liệu Chúa trên trời có nghe lời cầu khẩn của họ không? Người ta thường nói rằng họ tin vào Đức Chúa Trời, nhưng sau đó họ tự quyết định cho chính mình. Hoặc có khi chúng ta nói rằng chúng ta trao vấn đề khó khăn cho Chúa, nhưng sau đó tự giải quyết. Đó là điều sai lầm, người như thế dễ bị lay động. Thánh Kinh giải thích: "Người như thế chớ nên tưởng mình lãnh được vật chi từ nơi Chúa" (Gia-cơ 1:7)

Thưa quý vị,

Nếu quý vị tự cố gắng giải quyết vấn đề khó khăn của mình, thì Đức Chúa Trời sẽ không làm gì cho quý vị. Vì thế, tôi mong muốn quý vị trao vấn đề khó khăn cho Chúa để nhờ Ngài giải quyết.

Chẳng những Đức Chúa Trời là Đấng Tạo Hóa ban cho chúng ta khôn ngoan và thông minh. Ngài còn ban cho chúng ta sự cứu rỗi. Hai ngàn năm trước Ngôi Hai Đức Chúa Trời là Chúa Cứu Thế Jesus đã giáng trần, hy sinh mạng sống của Ngài để chết thế tội cho chúng ta. Ngài đã sống lại và về trời. Hiện nay Ngài đang ngồi trên ngai trời mong đợi quý vị đến với Ngài. Ngài phán rằng: "Vì Đức Chúa Trời yêu thương nhân loại đến nỗi hy sinh Con Một của Ngài, để tất cả những người tin nhận Con Đức Chúa Trời đều không bị hư vong nhưng được sự sống vĩnh cửu. Đức Chúa Trời sai con Ngài xuống đời không phải để kết tội nhưng để cứu vớt loài người." (Giăng 3:16-17)

Chúa yêu quý vị, Chúa đã giáng trần vì quý vị, ân cứu rỗi của Chúa dành cho quý vị, thiên đàng của Chúa mở ra đợi quý vị. Rất mong quý vị đến với Chúa, tin nhận Chúa, đón nhận ân cứu rỗi của Ngài và mời Ngài ngự đời sống mình ngay giờ nầy.

Kính chào quý vị và các bạn.