Mục sư Ngô Minh Quang

Kính thưa quý vị & các bạn,

Trí nhớ là tiến trình hoạt động của hệ thống tâm trí và thần kinh để lưu trữ thông tin ghi nhận trong quá trình sống. Để thực hiện chức năng này, não bộ phải trải qua các tiến trình lưu trữ sau đây: (1) Ghi nhận thông tin, thu nhận, giải mã (2) Duy trì, lưu giữ, lưu trữ, củng cố. (3) Ổn định và làm cho vững mạnh. (4) Phục hồi, nhớ lại.

Quá trình thu nhận và lưu giữ thông tin của trí nhớ theo thời gian có thể phân chia làm bốn loại như sau: Trí nhớ trực giác qua cái nhìn trực tiếp; Trí nhớ ngắn hạn có thể kéo dài khoảng 30 giây và có khả năng nhớ từ 5 đến 10 đề tài; Trí nhớ gần; Trí nhớ xa; Trí nhớ dài hạn với thời gian lưu trữ trong vài tuần đến nhiều năm. Trí nhớ chứa hầu hết những kinh nghiệm và kiến thức. Có những thông tin được lưu trữ chính xác trong một thời gian dài. Tuy nhiên cũng có những thông tin trở nên mờ nhạt hay bị sai lệch. Tóm lại, việc ghi nhận thông tin và phục hồi lại thông tin là một tiến trình của nhận thức.

Theo học giả Trương Tự Văn (Zhang Zi Wen), bộ não chúng ta là nơi lưu trữ của trí nhớ, là một máy tính có thể tồn trữ 1.000.000 tỷ đơn vị thông tin. Nếu như một chữ Hán dùng 10 lượng thông tin để tính, một người mỗi giờ đọc được 10.000 chữ, mỗi ngày đọc 8 giờ thì 1.000.000 tỷ lượng thông tin tương đương với lượng thông tin tiếp xúc của một người đọc 3.000.000 năm. Nói cụ thể hơn là theo dự tính số sách trong thư viện toàn thế giới có khoảng 800 triệu quyển, mỗi quyển sách lấy trung bình chứa khoảng 6 triệu bytes để tính, thì lượng thông tin chứa số sách của thư viện trên thế giới là 4,8 triệu tỷ bytes. Con số này vừa đúng với số lượng thông tin mà bộ não của một người có thể ghi nhớ.

Hiện nay có nhiều nhà tâm lý học, nhà triết học, nhà y học đã thiết kế ra đủ mọi loại phương án huấn luyện phát triển trí não. Tổng hợp các cách giải quyết của các trường phái, nhiều người cho rằng trí óc của con người do 7 loại sức mạnh có tính chất và thành phần mỗi loại khác nhau tạo thành. Bảy loại yếu tố cơ bản này là: (1) Khả năng vận dụng con số. (2) Khả năng sử dụng ngôn ngữ văn tự. (3) Khả năng nhớ. (4) Khả năng tưởng tượng. (5) Khả năng phân tích phân biệt. (6) Khả năng tổng hợp quy nạp. (7) Khả năng tiếp nhận lý giải. Bảy loại khả năng này có thể huấn luyện riêng biệt, cũng có thể huấn luyện tổng hợp. Bạn có thể nhắm đúng khả năng nào đó của mình yếu để tự huấn luyện, để tự mạnh dạn khai thác tiềm năng trí lực vô cùng vô tận của não bộ.

Trí nhớ là khả năng giữ được tình trạng của ý thức đã qua, khi cần tới, gợi nó lên, xác định được nó trong thời gian và không gian trước kia. Ý thức đã qua gọi là ký ức, gồm những cảm giác hình ảnh, âm thanh ghi ở não trong quá khứ. Trí nhớ là một thuộc tính bẩm sinh bảo đảm cho sự sinh tồn của loài vật. Chim thú đều nhớ đường đi kiếm ăn, đường về tổ. Trẻ em cũng nhớ đường đi chơi, đường về nhà. Không có trí nhớ, đời sống sinh hoạt sẽ giảm mất nhiều kinh nghiệm của dĩ vãng để hướng hành động cho tương lai. Trẻ em nhỏ đã bị bỏng về lửa, sau này không dám thò tay vào ngọn nến đang cháy. Một triết gia đã nói: sự nhìn trước là một trí nhớ trở ngược. Không có trí nhớ, sẽ không có đời sống trí tuệ: Nhận thức, tưởng tượng, lập luận và lẽ phải. Trí thông minh càng phong phú và linh hoạt nếu trí nhớ càng phong phú và được rèn luyện tốt.

Trí nhớ nhanh phần nào có tính bẩm sinh và tùy thuộc tính nhạy cảm của tế bào thần kinh. Người ta kể chuyện tiến sỹ Lê Quy Đôn, hồi còn nhỏ, đã đọc bài văn bia ở bở sông trong lúc thủy triều lên, và có thể đọc lại không sai một chữ, khi nước đã che lấp bia. Nhà toán học L. Oile có một trí nhớ kỳ diệu. Trong một đêm mất ngủ, ông đã tính nhẩm trong óc lũy thừa sáu của một trăm số đầu và rất lâu về sau, ông vẫn còn nhớ kết quả tìm được. Trí nhớ bền tùy thuộc nhiều vào quá trình rèn luyện. Tập trung chú ý khi đọc bài giúp ta ghi sâu được hình ảnh kiến thức ở vỏ não. Ôn tập thường xuyên cũng giúp củng cố hình ảnh này. Mỗi khi ta thấy một sự kiện, một quan sát hay một ý niệm mới mâu thuẫn với kết quả chung đã đạt được, ta lưu tâm ghi chép ngay và đầy đủ, vì kinh nghiệm đã cho biết là ý niệm và sự kiện loại ấy dễ xóa nhòa trong ký ức của ta hơn các sự kiện phù hợp với quan niệm của ta.

Nói tới trí nhớ, không phải và không nên cái gì cũng ghi, cái gì cũng nhớ. Người nghiên cứu phải biết chọn lọc kiến thức cần nhớ, chủ yếu các kiến thức liên can tới lĩnh vực khoa học của mình. Não người không phải là một trường ảnh vô hạn. Muốn biết nhớ phải biết quên, nhớ những điều có ích và quên những điều vô ích.

Thưa quý vị & các bạn,

Dầu trí nhớ con người ta thật kỳ diệu, nhưng lại không thể bền vững theo thời gian. Bởi vì tiến trình phát triển của hệ thần kinh bắt đầu từ khi trẻ còn là phôi thai cho đến năm 25 tuổi thì hoàn chỉnh. Sau lứa tuổi này, mỗi ngày có khoảng 3.000 nơ-ron bị hủy đi vì nơ-ron không sinh sản thêm. Hơn thế nữa, càng lớn tuổi, cơ thể con người càng ít tạo ra các hóa chất cần thiết cho não hoạt động. Do đó người cao tuổi luôn có vấn đề về trí nhớ và thường gặp khó khăn trong việc lưu trữ thông tin, khó nhớ thông tin cũ. Nguyên nhân gây suy giảm trí nhớ có thể là do tuổi tác hoặc do bệnh lý với những biểu hiện khác nhau. Ta thấy mình khó nhớ tên người vừa mới gặp, quên một việc vừa dự định làm. Trí nhớ xa ít bị ảnh hưởng, thường vẫn nhớ chuyện đã xảy ra từ lâu. Thậm chí có khi ta quên ngay những đồ vật đã từng dùng rất thường xuyên. Quên cách sử dụng những đồ vật đã từng dùng rất nhiều lần. Gặp nhiều khó khăn khi tiếp nhận thông tin mới. Hay lặp lại một câu hay một câu chuyện trong cùng một buổi trò chuyện. Gặp khó khăn trong việc chọn và giữ tiền. Không thể giữ nếp sinh hoạt thường ngày. Cho nên để trí nhớ ta không bị suy giảm hay mai một, các nhà y khoa khuyên ta rằng: (1) Thường xuyên hoạt động trí não. (2) Tránh uống rượu vì uống rượu quá nhiều sẽ làm tăng triglyceride trong máu và làm tăng nguy cơ nhũn não. (3) Tập thể dục giúp làm giảm huyết áp, hạ thấp nguy cơ bệnh tim mạch, và giúp giảm trọng lượng cơ thể. (4) Chọn lọc thức ăn. Nên ăn nhiều trái cây, chất xơ, rau cải, hạn chế chất béo và chất ngọt. Ăn vừa đủ chất đạm theo nhu cầu. Giảm bớt ăn mặn sẽ giúp ta làm giảm đáng kể huyết áp.

Trí nhớ thật cần thiết cho mỗi chúng ta trong mọi phương diện từ vật chất đến tinh thần, từ mối liên hệ gia đình với xã hội. Nhưng trong mối liên hệ giữa ta với Đấng Tạo Hóa, trí nhớ lại vô cùng quan trọng, vì nếu ta không nhớ những điều kỳ diệu Đấng Tạo Hóa làm cho mình, nếu chúng ta không nhớ đến Đức Chúa Trời là ông tổ số một của mình, là Đấng tạo dựng ra mình mà hết lòng tri ân và phụng thờ Ngài, thì quả là một điều thật đáng tiếc, một thảm họa cho chúng ta. Thi sĩ David đã dâng lên Đức Chúa Trời lời cầu nguyện với cả tâm lòng ước mong rằng rồi đây cả thế nhân nhớ lại Đấng Tạo Hóa, quay lại cùng Chúa: Người tìm Chúa sẽ gặp Ngài và ca ngợi. Trong lòng tràn ngập niềm vui bất tận. Cả địa cầu sẽ nhớ, quay về Chúa. Dân các nước từ đây thờ lạy Ngài vì việc thống trị là quyền Đức Chúa Trời. Ngài làm vua cai quản hết muôn dân. Toàn thể loài người trên thế gian, kẻ thấp hèn hay bậc cao sang là loài có đời sống ngắn ngủi. Thân xác sẽ chôn vào cát bụi. Tất cả đều phải quỳ lạy Ngài. Những thế hệ ngày mai, cũng sẽ được nghe kể lại những việc vĩ đại Chúa làm. (Thi-Thiên 22:26b-30).

Dân Mỹ hàng năm cử hành Lễ Tạ Ơn rất trọng thể vì họ đã thọ ơn Chúa rất nhiều. Lòng biết ơn người Mỹ với Chúa rất tha thiết, nhất là số người Mỹ đầu tiên định cư trên đất Mỹ. Họ luôn tâm nguyện rằng mình không bao giờ quên ơn Chúa. Những ân lành Chúa, lòng quảng đại Ngài lúc nào cũng ở trong tâm hồn, trí não của họ, dù họ phải gánh chịu bao khổ đau và mất mát. Họ luôn nhớ ơn Chúa và dâng lên Ngài lời cảm tạ, vì Ngài đã ban cho họ vùng đất yên lành, cho họ sống an bình, đong đầy tâm hồn với niềm vui sống tràn trề. Tâm tình biết ơn của dân Mỹ đến từ niềm tin của họ vào Chúa Cứu Thế Jesus, họ đã đi theo tiếng gọi của Thánh Kinh: Hãy vào cửa Thánh Điện cất tiếng tạ ơn. Tới khuôn viên đền vàng dâng lời ca ngợi, tạ ơn Chúa và chúc tụng danh Người. Bởi vì Chúa nhân hậu, muôn ngàn đời Chúa vẫn trọn tình thương, Qua bao thế hệ, vẫn một niềm thành tín. (Thi Thiên 100:4-5).

Điều mà loài người chúng ta cần nhớ hơn hết là Chúa Jesus hai ngàn năm trước đã viếng thăm thế giới do chính Ngài sáng tạo, Ngài đến để dạy ta sống đời sống phước hạnh. Ngài đến để giải cứu ta ra khỏi tội, và giải phóng ta khỏi án phạt của tội lỗi. Triết gia Paul nói rằng: Thưa anh em, tôi xin nhắc lại Phúc âm tôi đã công bố; anh em đã tin nhận và đứng vững cho đến ngày nay. Nhờ Phúc âm đó, anh em được cứu rỗi, nếu cứ giữ vững đức tin trừ ra trường hợp không thực lòng. Trước hết tôi truyền lại cho anh em những chân lý tôi đã tin nhận: Chúa Cứu Thế chịu chết vì tội chúng ta theo lời Thánh Kinh. Chúa được mai táng, qua ngày thứ ba Ngài sống lại theo lời Thánh Kinh. Chúa hiện ra cho thánh Phê-rơ, rồi cho các sứ đồ. Ngài lại hiện ra cho hơn 500 anh em xem thấy cùng một lúc, phần đông vẫn còn sống, nhưng một vài người đã qua đời. Sau đó Chúa hiện ra cho Gia-cơ, rồi cho tất cả các sứ đồ. Sau hết, Ngài cũng hiện ra cho tôi, như cho một hài nhi sinh non. Tôi là người hèn mọn hơn hết trong các sứ đồ, không đáng gọi là sứ đồ, vì tôi đã khủng bố Hội thánh của Đức Chúa Trời. Nhưng nhờ ân phúc Đức Chúa Trời, tôi được đổi mới như ngày nay, và ân Ngài ban cho tôi không đến nỗi vô ích. (1 Cô rinh tô 15:1-10) .

Rất mong quý vị & các bạn dâng lên Chúa tấm lòng biết ơn Chúa Cứu Thế Jesus và mời Chúa vào đời sống bạn ngay giờ nầy.

Kính chào quý vị & các bạn.