Tùng Trân

Kính thưa quý thính giả,

Mùa Trung Thu lại về một lần nữa, gợi nhớ lại bao kỷ niệm thân thương của thời thơ ấu khi còn ở quê nhà. Đêm rằm tháng tám, ánh trăng sáng vằng vặc trên bầu trời. Cả nhà với ông bà cha mẹ ngồi ăn bánh uống trà để thưởng trăng, còn đám con nít thì xôn xao, lo thắp sáng cái lồng đèn của mình, để mau mau bước ra con đường hẻm, nhập bọn với những đứa trong xóm, để cùng nhau đi dạo rước đèn trung thu.

Ánh sáng lồng đèn, lung linh với sắc xanh, đỏ, vàng, tím, phản chiếu trên những khuôn mặt trẻ thơ, rạng rỡ nụ cười và tiếng hát:

Tết Trung Thu rước đèn đi chơi
Em rước đèn đi khắp phố phường
Lòng vui sướng với đèn trong tay
Em múa ca trong ánh trăng rằm.

Trung Thu từ lâu đã trở thành niềm mong đợi của trẻ con, do vậy Tết Trung Thu còn được gọi là Tết Nhi Đồng, là ngày mà cha mẹ và người lớn trong gia đình thường dành thời giờ và công sức để chuẩn bị cho con trẻ một ngày thật vui và thật đặc biệt.

Khi nói về con trẻ và tương lai của chúng nó trong thế giới ngày nay, các bậc cha mẹ như quý vị và tôi chắc chắn không tránh khỏi những lo âu mà chúng ta đang phải đối diện mỗi ngày.

Trong dịp Tết Nhi Đồng năm nay, quý vị và tôi hãy cùng nhau nhìn lại về con trẻ, để cùng nhắc nhở nhau một số nguyên tắc thật căn bản và cần thiết trong trách nhiệm nuôi dưỡng và dạy dỗ, để con cái chúng ta lớn lên không bị hư hỏng, nhưng trở thành những công dân tốt, những đứa con ngoan, là niềm vui và hãnh diện của gia đình, đem lại ích lợi cho cộng đồng xã hội.

Trước hết, cách chúng ta nuôi dạy con cái phụ thuộc rất nhiều vào cái nhìn của chúng ta về con trẻ.

Nếu chúng ta cho rằng, con trẻ là hoàn toàn ngây thơ, không có tội, thì bạn và tôi dễ bỏ qua những lầm lỗi của chúng và rồi đổ thừa cho hoàn cảnh hay cho người khác.

Nếu chúng ta cho rằng, bản tính con trẻ là chỉ là ích kỷ và lừa dối ngay từ khi mới lọt lòng, thì thậm chí trong những hành động rất trẻ con và rất tự nhiên của chúng, bạn và tôi có thể ngộ nhận rằng chúng đang tấn công hay thách thức thẩm quyền của chúng ta.

Nếu chúng ta cho rằng trẻ con không quan trọng bằng người lớn, có thể bạn và tôi đang trở nên ích kỷ vì đã đặt những nhu cầu và ưu tiên của mình lên trước chúng nó.

Nếu chúng ta cho rằng trẻ con ngày nay hiểu nhiều, khôn lanh sớm hơn, và để mặc cho chúng tự quyết định, thì đến một lúc nào đó, chúng ta sẽ chẳng còn có thể hướng dẫn và dạy dỗ chúng được nữa.

Cái nhìn về con trẻ đúng đắn nhất, phải đặt nền tảng trên Kinh Thánh, là lời của Đấng Tạo Hóa, là Đấng dựng nên loài người chúng ta, cũng là Đấng ban cho bạn và tôi hôn nhân, gia đình và con cái.

Như chúng ta thường nghe nói: "Sai một ly, đi một dặm". Khi chúng ta không nương tựa vào sự hướng dẫn của Thiên Chúa trong việc nuôi dạy và hướng dẫn con cái, những lỗi lầm tai hại sẽ chỉ khiến chúng ta ân hận và con cái chịu đựng nhiều thất bại đớn đau.

Thế thì Kinh Thánh nói gì về con trẻ?

Thứ nhất, con cái là món quà đến từ trên cao, là sự chúc phước đến từ Trời như Thi Thiên 127:3 có tuyên bố:

Này con cái là hồng ân của Thiên Chúa,
Con mình sinh hạ là phần thưởng Chúa ban

Có một câu nói thật dí dỏm nhưng thật đau lòng, phản ánh thái độ của nhiều bậc cha mẹ ngày nay. Câu nói đó như vầy: "Kinh Thánh nói rằng nợ nần là tai ương và con cái là phước lành, nhưng xã hội ngày nay thì đi chầu chực ở các nhà băng để xin tai ương mà bỏ bê các phước lành đã có sẵn ở nhà"

Thay vì xem con cái là gánh nặng, hết la mắng chúng rồi than thở với vợ, với chồng, với bè bạn chòm xóm, đầu tiên là bạn và tôi hãy dâng lời tạ ơn lên Đấng Tạo Hóa vì món quà tuyệt vời này, cũng như đón nhận thiên chức làm cha mẹ với một thái độ vui lòng.
Quý thính giả thân mến,

Các chuyên gia cho biết, trách nhiệm căn bản nhất của một người cha, không phải là đi làm kiếm tiền nuôi con, cũng không phải là để kiểm soát chúng nó từng ly từng tí, mà cũng không phải ra sức nhào nặn chúng nó trở nên những gì mà mình mong muốn, cho dù là vì lợi ích chúng nó đi nữa. Qua bao nhiêu kinh nghiệm thất bại, để rồi khi tìm về với những nguyên tắc căn bản trong Kinh Thánh, chuyên gia tâm lý Tim Sanford cho biết, trách nhiệm quan trọng nhất của người cha là thừa nhận và khẳng định giá trị của từng đứa con.

Thế nào là thừa nhận và khẳng định giá trị của từng đứa con?

Đó là khi người cha nhắc tới nhắc lui, lập đi lập lại, nói hoài nói miết, qua từng câu nói, qua mỗi cử chỉ và qua mọi hành động, rằng con thật là đặc biệt đối với cha, rằng sự hiện diện của con dưới mái nhà này mang một ý nghĩa thật lớn lao.

Sự thừa nhận và khẳng định giá trị của con, không dựa trên thành tích hay khả năng của nó, nhưng thừa nhận rằng, chỉ chính bản thân nó không thôi, đã là một món quà lớn lao dường bao cho bạn và tôi. Nếu con học giỏi và đạt nhiều thành tích tốt đẹp, hãy khen thưởng, nhưng cũng xác định rằng, cha mẹ thương con vì con chính là con, chứ không phải bởi thành tích. Nếu con chưa học giỏi và chưa đạt được thành tích nào, hãy tiếp tục khích lệ và cho con biết rằng, tình yêu của cha mẹ không hề giảm sút vì cha mẹ thương con vì con chính là con.

Sự thừa nhận và khẳng định giá trị của con đòi hỏi bạn và tôi phải dành thời giờ nhiều cho con cái, vì dành nhiều thời giờ cho con xác định mạnh mẽ hơn bất cứ hình thức bày tỏ nào khác, rằng bạn yêu quý và đặt chúng nó lên hàng ưu tiên và quan trọng. Thật khó mà thừa nhận và khẳng định giá trị của con, khi bạn và tôi không dành thời giờ cho chúng vì quá bận rộn với công ăn việc làm, cho dù là để kiếm tiền lo cho chúng, vì con trẻ không nhìn sự việc như chúng ta nhìn thấy.

Những trẻ em thiếu sự thừa nhận và khẳng định giá trị từ người cha, thường cảm thấy mình thật là vô nghĩa và thừa thải trong cái thế giới này. Các em này, khi lớn lên ra đời, thiếu tự tin, đầy mặc cảm và hồ nghi, sẽ là những trở ngại trong mối quan hệ trong cuộc đời. Một số em khác thì trở nên bướng bỉnh và nổi loạn, như để tìm một chỗ đứng trong cuộc đời, như để gây một tiếng vang về sự hiện hữu của mình, cho dù tiếng vang đó có thể là tiếng xấu và đem nhiều thiệt hại.

Còn trách nhiệm chính yếu nhất của người mẹ là gì? Đó không phải là nấu ăn, thay tả, tắm rửa hay giúp con cắt giấy dán hình đâu. Theo sự nghiên cứu của chuyên gia tâm lý Tim Sanford, trách nhiệm quan trọng nhất của người mẹ là nuôi dưỡng con.

Nhưng thế nào là nuôi dưỡng con?

Đó không chỉ là cho con cái ăn, cái mặc, giữ cho chúng nó được sạch sẽ khỏe mạnh, nhưng còn là truyền đến cho con sức sống, niềm vui và nỗi đam mê về mục đích của cuộc đời. Nuôi dưỡng con là bơm vào đời sống con tràn đầy nhựa sống và sự linh động. Người mẹ biết nuôi dưỡng con phải dành nhiều thời giờ, làm gương, hướng dẫn, học nhìn theo cái nhìn của con trẻ để cảm thông, khám phá ra con người độc đáo của con mình, và cho phép chúng nó được trau giồi và phát triển theo năng khiếu riêng đặc sắc mà Đấng Tạo Hóa đã thiên phú cho chúng.

Nuôi dưỡng con thành công là giúp cho con được lớn lên và trở nên người mà Đấng Tạo Hóa đã đặt mục đích cùng tài năng vào con trẻ đó.

Kính thưa quý thính giả,

Điều tiếp theo Kinh Thánh nói về con trẻ là chúng cần được dạy dỗ, được hướng dẫn, như sách Châm Ngôn 22:6 có chép:

Hãy huấn luyện trẻ thơ con đường chúng nên theo,
Để khi về già chúng cũng không đi lạc.

Chúng ta hướng dẫn, dạy dỗ con trẻ bằng cách làm gương, bằng lời nói, chia sẻ kinh nghiệm của chính mình hay dạy con qua sách vở.

Làm gương có tác dụng to lớn nhất trong việc hướng dẫn dạy dỗ con cái, như lời danh ngôn sau đây có trình bày:

Nếu một đứa trẻ quen sống với nhiều lời chỉ trích, nó sẽ thích phê phán và lên án.
Nếu một đứa trẻ quen sống trong hận thù tranh chấp, nó sẽ trở nên hiếu chiến.
Nếu một đứa trẻ quen sống trong nỗi sợ hãi, nó sẽ trở nên nhút nhát.
Nếu một đứa trẻ quen sống với thái độ ghen tỵ, nó sẽ mang mặc cảm phạm tội.
Nếu một đứa trẻ quen sống trong sự khoan dung, nó sẽ học được tính kiên nhẫn.
Nếu một đứa trẻ thường xuyên nghe lời khích lệ, nó sẽ trở nên can đảm.
Nếu một đứa trẻ quen nhìn thấy sự khen ngợi, nó sẽ học biết đánh giá và thưởng thức.
Nếu một đứa trẻ quen sống với thái độ chấp thuận, nó sẽ học biết yêu thương.
Nếu một đứa trẻ quen sống với sự đồng ý, nó sẽ học yêu quý chính bản thân mình.
Nếu một đứa trẻ quen thuộc với cách sống chân thật, nó sẽ học biết chân lý.
Nếu một đứa trẻ quen tiếp xúc với sự công bằng, nó sẽ học biết công lý.

Việc hướng dẫn, dạy dỗ con cái cũng bao gồm việc thi hành kỷ luật khi cần thiết nữa. Trong khi có nhiều bậc cha mẹ e ngại xử dụng các biện pháp kỷ luật, thì ngược lại cũng không ít bậc phụ huynh lại đối xử quá khắt khe khắc nghiệt với con.

Chúng ta hãy nhận biết rằng, thi hành kỷ luật là làm theo sự hướng dẫn của Kinh Thánh, như Châm Ngôn 22:15 có chép:

"Nghiêm trị, giáo hóa thiếu nhi,
Giải thoát lòng chúng khỏi điều dại si"

Mục đích của việc thi hành kỷ luật là để chận đứng và sửa đổi kịp thời các hành vi và thói quen có thể dẫn đến những thiệt hại to lớn, trong hiện tại và trong tương lai lâu dài của con trẻ, như Châm Ngôn 19:18 có ghi:

"Sửa dạy con khi còn hy vọng,
Đừng để con sa chốn diệt vong"

Chúng ta thi hành kỷ luật trên con cái qua lời nói nghiêm túc và khẳng định, mang thẩm quyền cha mẹ mà Thiên Chúa giao phó cho bạn và tôi, cũng như qua hành động, như cắt giảm các quyền lợi của con, để tập cho chúng biết thế nào là hậu quả của những lần không vâng lời. Đừng e ngại thi hành kỷ luật trên con cái, vì tuy việc này có thể gây cho con những phản ứng tức giận hay khó chịu tạm thời, nhưng lại mang cho chúng một kết quả thật tốt đẹp trong tương lai lâu dài về sau.

Xin cũng đừng lẫn lộn với việc thi hành kỷ luật với việc đánh đập, chửi mắng, hình phạt con cái nặng nề và tàn nhẫn, như Kinh Thánh cũng hướng dẫn: "Cha mẹ đừng trách mắng con cái quá nặng nề, khiến chúng nản lòng" (Cô-lô-se 3:21).

Trong khi hình phạt chỉ tập trung vào lỗi lầm đã qua, thì kỷ luật là hướng dẫn con lựa chọn đúng đắn trong tương lai.

Trong khi thái độ của hình phạt là tức giận, nóng nảy, bực mình thì kỷ luật được thực thi trong tình thương, sự kiên nhẫn và sự quan tâm.

Hình phạt chỉ đem đến sự sợ hãi và mặc cảm tội lỗi cho con, thì kỷ luật đem đến cho chúng cảm giác an ninh, thấy được che chở và được cha mẹ quan tâm chú ý đến.

Những vấn đề nuôi dạy con trẻ được trình bày thật rõ ràng, sinh động, cụ thể và thật hữu ích trong quyển sách thật nổi tiếng mang tên Cách Bày Tình Thương Với Con của Tiến sĩ Ross Campbell đã được phát thanh trong chương trình Phát Thanh Hy Vọng năm 2009. Quý vị có thể download toàn bộ quyển sách nuôi dạy con thật hữu ích này từ trang mạng PhatThanhHyVong.com hay liên lạc với chúng tôi đặt mua bộ CD đọc quyển sách này.

Ước mong những lời chia sẻ ngắn ngủi hôm nay, gợi ý cho chúng ta những nguyên tắc thật căn bản và cần thiết trong việc nuôi dạy con cái, để những viên ngọc quý giá mà Thiên Chúa ban tặng cho bạn và tôi, sẽ được chiếu sáng, không những cho chúng ta là bậc làm cha làm mẹ, nhưng cũng cho Đấng Tạo Hóa là Đấng đã dựng nên và yêu quý con trẻ biết là dường bao.

Kính chúc quý vị và các bạn một mùa Trung Thu thật vui vẻ bên gia đình và con cái.

Thân chào quý vị và các bạn.